|
|
Félagskerfi landbúnaðarins
Bændasamtök Íslands
Bændasamtök Íslands eru heildarsamtök íslenskra bænda. Þau eru samtök 13 búnaðarsambanda og 12 búgreinasambanda. 3. gr. samþykkta BÍ hljóðar svo:
„Aðild að Bændasamtökunum geta átt þeir einstaklingar og lögaðilar sem þess óska og stunda búrekstur í atvinnuskyni eða vegna eigin nota enda séu þeir aðilar að þeim félögum og félagasamtökum sem talin eru í 2. grein. Aðild einstaklinga skal óháð því hvort þeir stunda búrekstur í eigin nafni eða annarra. Undir búrekstur fellur hvers konar búfjárrækt, jarðrækt, skógrækt, garðrækt og ylrækt. Einnig eftirfarandi starfsemi, fari hún fram á lögbýlum: Eldi og veiði vatnafiska, nýting hlunninda, framleiðsla og þjónusta. Í samþykktum aðildarsamtaka skal kveðið á um að allir sem uppfylla skilyrði 3. greinar, skuli eiga rétt á að vera félagar, þó hafa hver aðildarsamtök heimild til að setja sér nánari reglur um félagsaðild.”
Hlutverk BÍ er að vera málsvari bænda og vinna að framförum og hagsæld í landbúnaði. Þannig skulu þau:
- beita sér fyrir bættum kjörum bænda á öllum sviðum.
- annast leiðbeiningaþjónustu og sinna faglegri fræðslu í þágu landbúnaðarins.
- annast útgáfustarfsemi og miðlun upplýsinga sem varða bændur og hagsmuni
þeirra.
- veita umsögn um lagafrumvörp sem snerta landbúnaðinn og sinna öðrum
verkefnum sem tengjast hagsmunum bænda og landbúnaði.
Bændasamtökin fara með fyrirsvar framleiðenda búvara skv. lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum (nr. 99/1993) og í gildi eru þrír samningar sem þau hafa gert við ríkistjórnina á grundvelli þeirra laga. Þeir eru: „Samningur um framleiðslu sauðfjárafurða 2001-2007" og „Samningur um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu” frá 17. des. 1997 sem gildir til 31. ágúst 2005. Aðlögunarsamningur um starfsskilyrði framleiðenda garðyrkjuafurða milli ríkisstjórnar Íslands, Bændasamtaka Íslands / Sambands garðyrkjubænda sem gildir frá 1. janúar 2002 til 31. desember 2011. Auk þessara þriggja búvörusamninga er í gildi ,,Samningur um verkefni samkvæmt búnaðarlögum nr. 70/1998 og framlög ríkisins til þeirra" frá 6. mars 2002 sem gildir til 31. des.2007.
Einstök búgreinasambönd geta farið með forræði hlutaðeigandi búgreinar á tilteknum sviðum, sé gerður um það sérstakur verkaskiptasamningur milli BÍ og viðkomandi búgreinasambands. Gengið var frá slíkum samningi við Landssamband kúabænda, Félag hrossabænda og Félag sauðfjárbænda.
Búnaðarþing (aðalfundur BÍ) fer með æðsta vald í öllum málefnum Bændasamtakanna. Það er haldið árlega og þar eiga sæti 48 fulltrúar sem þangað eru kjörnir af aðildarsamtökunum til þriggja ára í senn. Þriðja hvert ár kýs Búnaðarþing sjö manna stjórn Bændasamtakanna og stjórnin ræður framkvæmdastjóra að hámarki til sama tíma og kjörtími hennar er.
Hjá BÍ eru um 47 stöðugildi. Alls starfa hjá BÍ 13 landsráðunautar. Við nautastöðvarnar á Hvanneyri og í Þorleifskoti eru 4 ársverk en BÍ á og rekur báðar þær stöðvar.
Þann 1. janúar 2000 var Framleiðsluráð landbúnaðarins lagt niður og flest verkefni þess flutt yfir til Bændasamtakanna. Starfsemi BÍ var jafnframt skipt á fimm svið. Ráðgjafasvið hefur forystu um þekkingaröflun og skipulag ráðgjafar í landbúnaði auk þess að hafa umsjón með þróun hjálpargagna fyrir ráðgjafarstarf og einstaklingsráðgjöf í nokkrum búgreinum. Þá hefur ráðgjafarsvið umsjón með búfjárræktarstarfi og starfsemi Nautastöðvar BÍ og Bygginaþjónustu BÍ. Félagssvið hefur umsjón með framkvæmd samninga um mjólkur- og sauðfjárframleiðslu við ríkið gagnvart bændum og afurðastöðvum, m.a. sér félagssvið um að greiðab einargreiðslur til bænda. Félagssvið hefur umsjón með söfnun og úrvinnslu hagtalna og annarra upplýsinga sem tengjast kjörum bænda og stöðu landbúnaðar. Einnig vinnur félagssvið með yfirstjórn BÍ að margvíslegri hagsmunagæslu. Tölvudeild sinnir annars vegar tölvuþjónustu innan BÍ og hins vegar margvíslegri forritaþróun jafnt til notkunar hjá bændum, í ráðgjafaþjónustunni, kynbótastarfinu og í starfsemi BÍ almennt. Útgáfu og kynningarsvið annast útgáfu á blöðum og tímaritum, samskipti við fjölmiðla, skóla, umsjón með vef samtakanna og ýmsa kynningu á málefnum landbúnaðarns. Fjármál og skrifstofa sér um sér um bókhald og fjárreiður, eignaumsýslu og aðra skrifstofuþjónustu.
Búnaðarsambönd
Í öllum sveitum landsins hafa á þessari öld lengst af verið starfandi hreppabúnaðarfélög. Þau hafa myndað búnaðarsambönd sem hvert um sig nær yfir eina eða fleiri sýslur. Á síðustu árum hafa víða orðið breytingar og nú er bakgrunnur búnaðarsambandanna misjafn. Sums staðar eiga búgreinafélög aðild að búnaðarsambandi og annars staðar eiga bændur beina aðild að búnaðarsambandi. Helstu verkefni búnaðarsambanda eru að veita faglega ráðgjöf um landbúnað og þau eru jafnframt stéttarfélög bænda. Flest þeirra veita sérhæfða bókhaldsþjónustu og annast búfjársæðingar. Starfsmenn búnaðarsambanda, sem annast leiðbeiningaþjónustu, kallast héraðsráðunautar. Búnaðarsamböndin, sem eru þrettán, starfa skv. búnaðarlögum frá 4. júní 1998.
Hreppabúnaðarfélög
Starfsemi hreppabúnaðarfélaga er nokkuð mismunandi frá einu félagi til annars en víðast eru þau grunneiningar búnaðarsambandanna og þar með lykillinn að aðild hvers bónda að félagskerfi landbúnaðarins. Helstu verkefni hreppabúnaðarfélaganna hafa að öðru leyti verið að halda fræðslufundi, eiga og reka tæki, s.s. áburðardreifara og jarðvinnsluvélar, innheimta fyrir búnaðar- og ræktunarsambönd, útborgun jarðabótaframlaga, dreifing búfræðirita og fræðslu- og kynningarferðir. |
Búgreinasambönd
Auk þátttöku í búnaðarfélögum hafa bændur í flestum héruðum myndað sérstök félög innan búgreinar sinnar, búgreinafélög, sem síðan hafa myndað landssambönd. (Dæmi: Landssamband kúabænda og Samband íslenskra loðdýrabænda.) Í sumum búgreinum er þó einungis eitt félag sem nær þá til landsins alls. (Dæmi: Svínaræktarfélag Íslands og Félag eggjaframleiðenda.) Nú eiga 12 búgreinasambönd aðild að Bændasamtökum Íslands og auk þeirra eru starfandi nokkur minni samtök um sérhæfðar greinar. (Dæmi: Smalahundaræktarfélag Íslands.)
Ræktunarfélög og ræktunarsambönd
Samhliða þeim félögum sem að framan eru talin eru víðast í sveitum landsins starfandi sérstök nautgriparæktar- og fjárræktarfélög. Meginstarfsemi þeirra er búfjárkynbætur; sæðingar, skýrsluhald og sýningar kynbótagripa. Hliðstæð starfsemi er á vegum hrossaræktarsambanda/samtaka en starfsvæði þeirra fellur víðast saman við búnaðarsamböndin eitt eða fleiri.
Ræktunarsambönd, sem önnuðust framræslu og jarðvinnslu og ráku m.a. jarðýtur og skurðgröfur, störfuðu áður í öllum landshlutum en hafa nú víðast verið aflögð.
Fagráð
4.gr. búnaðarlaga (nr. 70/1998) hljóðar svo:
„Fagráð skulu starfa fyrir hverja búgrein og á einstökum fagsviðum. Fagráð móta stefnu í kynbótum og þróunarstarfi viðkomandi búgeinar, skilgrina ræktunarmarkmið og setja reglur um framkvæmd meginþátta ræktunarstarfsins. Ennfremur móta þau tillögur um stefnu í fræðslumálum og rannsóknum búgreinarinnar og fjalla um önnur mál sem vísað er þangað til umsagnar og afgreiðslu. Í fagráðum skulu sitja menn úr hópi starfandi bænda og einn ráðunautur í hlutaðeigandi búgrein eða fagsviði. Jafnframt skulu sitja í fagráðum eða starfa með þeim sérfróðir aðilar. Fagráð skulu hljóta staðfestingu landbúnaðarráðherra að fenginni umsögn Bændasamtaka Íslands.”
Fagráð eru nú starfandi í eftirtöldum greinum: Garðyrkju, hrossarækt, nautgriparækt, sauðfjárrækt, svínarækt, lífrænum búskap og hagfræði auk verkefnaráðs í bútækni. Í loðdýrarækt og alifuglarækt starfa enn búfjárræktarnefndir samkvæmt búfjárræktarlögum nr. 84/1989.
Ræktunarstöðvar
Hlutverk ræktunarstöðva fyrir búfé er að rækta með úrvali eða innflutningi erfðaefnis þá eiginleika sem taldir eru eftirsóknarverðir. Ríkissjóður tekur þátt í stofnun og rekstri ræktunarstöðva skv. samningi við BÍ. Nú eru starfandi eftirtaldar ræktunarstöðvar í landinu:
Nautauppeldisstöðin í Þorleifskoti kaupir valda nautkálfa af kúabændum og annast uppeldi þeirra þar til þeir fara á Nautastöðina á Hvanneyri þar sem fram fer söfnun og dreifing nautasæðis. Eigandi BÍ.
Einangrunarstöðin í Hrísey er notuð við innflutning erfðaefnis búfjár. Þar í gegn hafa komið nautgripakynin Galloway, Aberdeen Angus og Limousin. Stöðin, sem er í eigu ríkisins, er nú rekin af Landssambandi kúabænda. Í Hrísey er einnig einangrunarstöð Svínaræktarfélags Íslands sem framræktar þar svín eftir innflutning í maí 1997 og nóvember 1999.
Sauðfjársæðingastöðvar starfa á vegum búnaðarsambanda. Þær eru í Laugardælum, við Borgarnes og á Möðruvöllum í Hörgárdal.
Stóðhestastöðin í Gunnarsholti er í eigu ríkisins en rekin af Hrossaræktarsamtökum Suðurlands. Þar eru tamdir stóðhestar og gerðar tilraunir með hrossasæðingar.
Stofnunin á Hvanneyri er fyrirtæki í eigu Félags eggjabænda, Félags kjúklingabænda og einstakra alifuglabúa. Þangað eru flutt inn egg sem notuð eru til viðhalds og kynbóta bæði varp- og holdahænsnastofna landsins.
Innflutningur loðdýra hefur á seinni árum farið fram með þeim hætti að valin bú hafa verið sett í tímabundna sóttkví og þar komið fyrir kynbótadýrum sem flutt hafa verið inn frá útlöndum.
Fjármögnun félagskerfisins og starfa sem það annast:
Félagsgjöld:
Hreppabúnaðarfélög og sum búgreinafélög innheimta gjöld af félagsmönnum sínum til þess að kosta starfsemi sína. Mörg þeirra annast einnig innheimtu félagsgjalda til búnaðarsambands svæðisins en annars staðar innheimta búnaðarsamböndin slík gjöld milliliðalaust. Misjafnt er hvort þessi félagsgjöld eru einstaklingsgjöld, sem hver skráður félagi greiðir, eða hvort búin sem rekstraraðilar greiða gjöldin. Búnaðarþing 1997 beindi því til aðildarfélaganna að: “Félagsgjöld til einstakra félaga og sambanda tryggi jafnan aðgang þeirra sem að búrekstri standa. Gjöldin verði tvískipt, annars vegar þjónustugjald og hins vegar lágt einstaklingsgjald fyrir hvern skráðan félagsmann.”
Gjaldtaka búnaðarsambanda á formi þjónustugjalda, þ.e. að búin greiða fyrir ákveðna þjónustu sem búnaðarsamböndin veita, fer vaxandi.
Búnaðargjald:
Búnaðargjald er innheimt skv. lögum nr. 84/1997 og er 2,00% af veltu búvöru og tengdrar þjónustu hjá búvöruframleiðendum. Til að standa straum af kostnaði við álagningu og innheimtu renna 0,5% af þeirri upphæð í ríkissjóð. Að öðru leyti skiptist gjaldið skv. eftirfarandi töflu:
 | Bændas. | Bún.samb. | Búgreinaf. | Bjargr.sj. | Lánasj. | Alls |
| Nautgripaafurðir | 0,40 | 0,50 | 0,10 | 0,15 | 0,85 | 2,00 |
| Sauðfjárafurðir | 0,40 | 0,50 | 0,15 | 0,15 | 0,80 | 2,00 |
| Hrossaafurðir | 0,40 | 0,50 | 0,55 | 0,05 | 0,50 | 2,00 |
| Svínaafurðir | 0,20 | 0,15 | 0,85 | 0,30 | 0,50 | 2,00 |
| Alifuglakjöt | 0,20 | 0,15 | 0,20 | 0,95 | 0,50 | 2,00 |
| Egg | 0,25 | 0,15 | 0,90 | 0,20 | 0,50 | 2,00 |
| Kartöflur og rófur | 0,45 | 0,45 | 0,45 | 0,15 | 0,50 | 2,00 |
| Grænmeti, blóm | 0,45 | 0,45 | 0,75 | 0,00 | 0,35 | 2,00 |
| Grávara | 0,75 | 0,15 | 0,60 | 0,00 | 0,50 | 2,00 |
| Æðardúnn | 0,55 | 0,35 | 0,45 | 0,15 | 0,50 | 2,00 |
| Skógarafurðir | 0,55 | 0,35 | 0,45 | 0,15 | 0,50 | 2,00 |
Hlutur búnaðarsambandanna skiptist milli þeirra eftir landfræðilegum uppruna gjaldanna, þ.e. hvert búnaðarsamband fær þau gjöld sem borist hafa frá búum á starfssvæði þess. Hliðstætt gildir um hlut búgreinasambandanna, þ.e. þau fá hvert sinn hlut af þeim gjöldum sem greidd eru af afurðum viðkomandi búgreinar.
Fjárveitingar úr ríkissjóði:
Ríkissjóður veitir árlega framlög til verkefna á sviði jarðabóta, búfjárræktar og leiðbeiningarstarfsemi skv. búnaðarlögum (nr. 70/1998), þar á meðal til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Landbúnaðarráðherra og Bændasamtök Íslands semja til fimm ára í senn um verkefnin og framlög til þeirra.
Samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði
Samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði, skammstafað SAM, eru hagsmunasamtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði. Tilgangur samtakanna er að sjá til þess að mjólkuriðnaðurinn í landinu verði rekinn á sem hagkvæmastan hátt með það að markmiði að gæta hagsmuna afurðastöðvanna inn á við sem út á við auk þess að gæta þess að framleiðendur og afurðastöðvar nýti sem best tiltæka markaði hverju sinni, innanlands sem utan.
Allar afurðastöðvar sem taka við mjólk beint frá framleiðendum eiga rétt á að gerast aðilar að samtökunum.
Á vegum SAM starfar Markaðsnefnd mjólkuriðnaðarins sem hefur með höndum markaðsfærslu á nýmjólk, léttmjólk, undanrennu, súrmjólk, rjóma, skyri og mysu.
Landssamtök sláturleyfishafa
Tilgangur samtakanna er að koma fram fyrir hönd sláturleyfishafa við framkvæmd búvörulaga (nr. 99/1993) og annarra laga sem fjalla um málefni sláturleyfishafa. Einnig að gæta sameiginlegra hagsmuna sláturleyfishafa og koma fram fyrir þeirra hönd þ.m.t. í dómsmálum. Flestallir sláturleyfishafar í landinu eru aðilar að samtökunum.
Sjóðir:
Bjargráðasjóður
Bjargráðasjóður byggir starfsemi sína á lögum um Bjargráðasjóð nr. 146/1995. Hann skiptist í tvær deildir, almenna deild og búnaðardeild, og er hlutverk deildanna mismunandi.
Í lögunum segir: „Hlutverk almennu deildar sjóðsins er að veita einstaklingum, félögum og sveitarfélögum fjárhagsaðstoð til að bæta meiri háttar bein tjón af völdum náttúruhamfara.”
Búnaðardeildin starfar skv. 9. gr. laganna og hljóðar hún svo:
„Hlutverk búnaðardeildar er að bæta meiri háttar tjón hjá einstaklingum og félögum vegna sjúkdóma, óvenjulegs veðurfars og slysa þegar ásetningi eða gáleysi eigenda eða umsjónarmanns verður eigi um kennt og eðlilegar varnir hafa verið við hafðar. Ekki eru bætt tjón sem almennt er tryggt fyrir innan búgreinar eða hægt er að fá bætt með öðrum hætti, sbr. ákvæði laga um Viðlagatryggingu Íslands. Bætt eru:
a. tjón á búfé og afurðum búfjár,
b. uppskerutjón á garðávöxtum.
Stjórn sjóðsins er enn fremur heimilt að styrkja fyrirbyggjandi aðgerðir til að koma í veg fyrir tjón sem Bjargráðasjóði ber að bæta. Hámark fyrirbyggjandi styrkja er 10% af ráðstöfunarfé hvers árs.“
Forsenda fyrir veitingu styrkja úr búnaðardeild sjóðsins er að skil hafi verið gerð á búnaðarmálasjóðsgjaldi og tjónþoli verður að vera innan búgreinar sem ekki hefur verið undanþegin greiðslu bjargráðasjóðsgjalds.
Stjórnarformaður er Sesselja Árnadóttir og framkvæmdastjóri Birgir L. Blöndal.
Lífeyrissjóður bænda
Lífeyrissjóður bænda var stofnaður með lögum nr. 101/1970 og tók til starfa 1. janúar 1971. Hann starfar nú samkvæmt lögum nr. 12/1999 með síðari breytingum. Í desember 1997 voru sett ný lög nr. 122/1997 sem breyttu skilgreiningu sjóðfélaga, iðgjaldsstofni bænda og innheimtufyrirkomulagi sjóðsins.
Sjóðfélagar í Lífeyrissjóði bænda eru allir bændur og makar þeirra. Bóndi í þessu sambandi, þar með talinn aðili að félagsbúi, einkahlutafélagi eða öðru lögformlegu búrekstrarformi, telst sá, sem stundar búskap á lögbýli, þar sem hann á lögheimili, enda hafi hann náð 16 ára aldri á næsta almanaksári á undan og búrekstur fellur undir atvinnugreinanúmer 01 og 02 í atvinnugreinaflokkun Hagstofu Íslands, sbr. ÍSAT 95, þó ekki starfsemi í undirflokkum 01.4, 01.5 og 02.02. Launþegar í landbúnaði, sem ekki eiga sjálfsagða aðild að öðrum sjóði, eru einnig sjóðfélagar Lífeyrissjóðs bænda.
Iðgjöld í sjóðinn nema 4% af launum, hvort sem um er að ræða bændur eða launþega. Iðgjöldum er haldið eftir af beingreiðslum þeirra bænda sem þeirra njóta en aðrir bændur greiða iðgjöld sín samkvæmt álagningarseðlum skattyfirvalda. Iðgjöld hvers árs mynda síðan réttindi sem eru grundvöllur væntanlegra lífeyrisgreiðslna.
Stjórnarformaður er Guðríður Þorsteinsdóttir og framkvæmdastjóri Sigurbjörg Björnsdóttir.
Framleiðnisjóður landbúnaðarins
Framleiðnisjóður landbúnaðarins starfar skv. lögum nr. 89/1966 með síðari breytingum. Hlutverk sjóðsins er að „veita styrki og lán til framleiðniaukningar og hagræðingar í landbúnaði og atvinnurekstrar á bújörðum…”. Landbúnaðarráðherra skipar sjóðnum fimm manna stjórn til fjögurra ára í senn og jafnmarga til vara. Núverandi stjórn var skipuð frá og með 7. nóvember 2000.
Tekjur Framleiðnisjóðs eru einkum tvenns konar: Starfsfé úr ríkissjóði sem ákveðið er til fimm ára í senn með samningi á grundvelli búnaðarlaga og tekjur af kjarnfóðurgjöldum skv. 33. gr. laga nr. 99/1993.
Stjórn sjóðsins tekur ákvarðanir um veitingu styrkja og lána úr sjóðnum á grundvelli umsókna er honum berast en þarf að leita samþykkis landbúnaðarráðherra fyrir ráðstöfun tekna af kjarnfóðurtollum.
Smáverkefnasjóður er samstarfsverkefni BÍ, Framleiðnisjóðs og landbúnaðarráðuneytis. Honum er ætlaðað efla fjölbreytta atvinnu til sveita, sem byggi sem mest á frumkvæði og framtaki heima fyrir, með kynningu, hvatningu, ráðgjöf og fræðslu.
Garðávaxtasjóður er í vörslu Framleiðnisjóðs. Hlutverk hans er að styrkja stofnræktun garðávaxta, rannsóknir og tilraunir með ræktun og meðferð garðávaxta og vöruþróun á þessu sviði.
Stjórnarformaður er Bjarni Guðmundsson og framkvæmdastjóri Jón Guðbjörnsson.
Lánasjóður landbúnaðarins
Lánasjóður landbúnaðarins er stofnun í eigu ríkisins og heyrir undir landbúnaðarráðherra. Sjóðurinn, sem starfar skv. lögum nr. 68/1997, telst lánastofnun og tók við af Stofnlánadeild landbúnaðarins. Landbúnaðarráðherra skipar fimm menn í stjórn sjóðsins til fjögurra ára í senn. Bændasamtök Íslands tilnefna tvo þeirra en þrír eru skipaðir af landbúnaðarráðherra án tilnefningar. Landbúnaðarráðherra skipar formann og varaformann.
Hlutverk Lánasjóðs landbúnaðarins er að tryggja landbúnaðinum aðgang að lánsfé til fjárfestinga á hagstæðum kjörum og stuðla þannig að æskilegri þróun atvinnuvegarins.
Tekjur sjóðsins eru vaxtatekjur, þjónustugjöld og tekjur af búnaðargjaldi og hann veitir bændum og þjónustufyrirtækjum landbúnaðarins lán til eftirtalinna verkefna:
a. til jarðakaupa,
b. til ræktunar, útihúsa og hvers konar annarra bygginga er varða landbúnað, þar með talið lax- og silungseldi,
c. til vatns- og varmaveitna,
d. til bústofns- og vélakaupa,
e. til verkefna er leiða til hagræðingar og framleiðniaukningar,
f. til annarrar atvinnustarfsemi í sveitum,
g. til vinnslustöðva landbúnaðarafurða.
Stjórnarformaður er Hjálmar Árnason og framkvæmdastjóri Guðmundur Stefánsson.
Félög bænda hafa oft verið flokkuð í þrennt skv. eftirfarandi skilgreiningum þótt ekki séu alltaf glögg skil á milli flokka:
Fagfélög sinna búfræðilegum málum. Þau eru t.d. hreppabúnaðarfélög, sauðfjárræktarfélög, hrossaræktarfélög, nautgriparæktarfélög, veiðifélög o.fl.
Stéttarfélög sinna kjaramálum stéttarinnar. Félagsleg grunneining stéttarfélaga bænda eru búnaðarfélögin en Bændasamtök Íslands fara með þessi mál fyrir bændastéttina sem heild.
Sölufélög sjá um að koma afurðum bænda í verð. Mjög mörg eru rekin sem samvinnufélög, önnur sem hlutafélög. Sum samvinnufyrirtækin eru bæði sölufélög og versla með rekstrarvörur bænda og neysluvörur fyrir bændur og neytendur. |
Orðskýringar búnaðarlaga:
1. Jarðabætur eru hvers konar framkvæmdir og umbætur á jörð sem stuðla að framförum í búrekstri, þar með talin ræktun og aðrar landbætur, endurheimt landgæða og gerð rekstrarbygginga og endurbætur á þeim.
2. Búfjárrækt er starfsemi sem með skipulegu kynbótastarfi og bættri fóðrun stuðlar að framförum í búfjárframleiðslu.
3. Búfé er hross, nautgripir, sauðfé, geitur, svín, loðdýr, kanínur og alifuglar, auk þess eldisfiskar og önnur dýr sem haldin eru til nytja. Rísi ágreiningur um hvað falla skuli undir hugtakið búfé sker landbúnaðarráðherra úr þeim ágreiningi.
4. Leiðbeiningarmiðstöð er miðstöð á vegum eins búnaðarsambands eða fleiri þar sem starfa sérfróðir menn á ýmsum sviðum landbúnaðar við leiðbeiningar og önnur verkefni tengd framkvæmd laga þessara.
5. Búnaðarfélag er félag bænda á ákveðnu svæði, óháð þeim búrekstri sem þeir stunda.
6. Búgreinafélag er félag bænda á ákveðnu svæði sem stunda sömu búgrein.
7. Búnaðarsamband er svæðisbundið samband búnaðarfélaga, búgreinafélaga og/eða einstakra bænda.
8. Búgreinasamband er landssamband búgreinafélaga eða einstakra bænda sem stunda sömu búgrein.
9. Ræktunarstöð er sæðingarstöð, uppeldisstöð fyrir kynbótagripi af innlendum eða erlendum stofni eða stofnverndarbú til ræktunar búfjárstofna vegna sameiginlegs ræktunarstarfs búgreinar.
10. Fagráð er nefnd sem mótar stefnu í kynbótum, rannsóknum, fræðslumálum og þróunarstarfi búgreinar. Fagráð getur starfað á fagsviði, t.d. hagfræði.
11. Landsráðunautur er ráðunautur sem hefur allt landið sem starfssvæði og hefur yfirumsjón með leiðbeiningum á sínu sviði.
12. Héraðsráðunautur er ráðunautur sem starfar í tilteknum landshluta á vegum búnaðarsambands eða leiðbeiningarmiðstöðvar.
Aðrar orðskýringar:
Kvóti er orð sem hefur verið notað um hlutdeild einstakra bænda/búa/lögbýla í heimildum til framleiðslu búvara eða stuðningi skv. búvörusamningum. Fyrst var í gildi búmark, síðan fullvirðisréttur og nú heita þessa réttindi greiðslumark. Búmark var talið í ærgildum/ærgildisafurðum en fullvirðisréttur í kg og lítrum. Nú er greiðslumark mjólkur reiknað í lítrum en greiðslumark sauðfjárafurða í ærgildum. Sé ærgildum jafnað við kg og lítra er mjólkurærgildið 174 lítrar og sauðfjárærgildið 18,2 kg kjöts.
Sögupunktar:
1837 Stofnað Suðuramtsins húss- og bústjórnarfélag
1842 Fyrsta hreppabúnaðarfélagið stofnað, Bún.fél. Bólstaðarhlíðar- og Svínavatnshrepps.
1899 Nafni félagasamtaka bænda breytt í Búnaðarfélag Íslands
1946 Stofnað Stéttarsamband bænda
1977 Kona í fyrsta sinn varafulltrúi á aukafundi Stéttarsambands bænda.
1985 Kona í fyrsta sinn varafulltrúi á Búnaðarþingi.
1986 Tvær konur aðalfulltrúar á Búnaðarþingi.
1995 Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda sameinuð í Bændasamtök Íslands.
2000 Framleiðsluráð lagt niður og verkefni þess flutt til Bændasamtaka Íslands
|
|
|