|
|
Meðferð og ending túna
Tún er síbreytilegt vistkerfi með samspilsáhrifum á milli plantna, dýralífs og jarðvegs. Tegundasamsetning grasa í túni getur breyst frá ári til árs einkum þar sem utanaðkomandi áhrif geta haft áhrif á samkeppnisstöðu grasanna í sverðinum. Þegar land er brotið til túnræktar eða eldra tún er endurræktað er yfirleitt sáð tegundum sem ætla má að þjóni framleiðslumarkmiðum búsins. Þetta geta verið tegundir sem henta vel til beitar eða framleiða hágæða hey fyrir bústofninn. Meðferð túnanna ræður síðan miklu um endingu sáðgresisins og þar með arðsemi endurræktarinnar.
En hvað er átt við með endingu túna? Líta má á tún sem framleiðslueiningu í búrekstrinum t.d. líkt og fjós eða fjárhús. Lagt er í ákveðinn stofnkostnað í upphafi (jarðvinnsla og sáning) or túnið gefur síðan af sér verðmæti á formi fóðurs. Ending túnanna er síðan geta þeirra til að framleiða það sem þeim er ætlað eftir því sem árin líða, bæði hvað varðar magn (rúllur á hektara) og gæði (FEm á kg þurrefnis).
Helstu þættir sem hafa áhrif á endingu túna eru:
· Sláttutími
· Áburðartími og áburðargjöf
· Viðhald framræslu
· Umferð
Flestir þáttanna hafa óbein áhrif á endinguna með því að breyta samkeppnisstöðu tegunda í sverði.
Sláttutími
Val á sláttutíma getur haft áhrhif á þróun uppskeru og fóðurgæða í túni. Þetta gerist fyrst og fremst vegna áhrifa sláttutíma á vöxt og viðgang vallarfoxgrass. Hlutur vallarfoxgrass minkar að jafnaði um 10% á ári fyrstu árin en einnig eru dæmi um að vallarfoxgras hverfi nánast fljótlega efir sáningu. Komið hefur í ljós að sláttutími hefur afgerandi áhrif á endingu vallarfoxgrass. Þessi áhrif eru á þann hátt að eftir því sem fyrr er slegið, því hraðar hopar vallarfoxgrasið. Gera má ráð fyrir því að fyrir hverja viku sem slætti er flýtt fyrir ágústbyrjun tapist 1.5% af vallarfoxgrasi úr túni. Þetta þýðir að ef slegið er 15. júní hopar vallarfoxgrasið um 6 prósentustigum meira næsta ár miðað við að slegið sé 15. júlí. Þetta verður að vega í samhengi við fóðurgæðin því eftir því sem fyrr er slegið því betra er fóðrið. Almennt má þó segja að skynsamlegt sé að byrja á því að slá eldri tún og geyma nýræktir.
Tímasetning háarsláttar hefur áhrif á samspil grasa í sverði og ennfremur á sprettu vorið eftir. Vallarfoxgras gefur almennt minnstan endurvöxt grasa en vallarsveifgras og beringspuntur mestan. Það hefur margoft sýnt sig í tilraunum að vallarfoxgras þolir tvíslátt illa og fer seint af stað vorið eftir í samanburði við einslátt. Beringspuntur bregst svipað við tvíslætti og virðist þola hann afar illa.
Áburðargjöf
Tilraunir varðandi áburðargjöf eru misvísindi. Þó er ýmislegt sem bendir til þess að seinkun á áburðargjöf að vori komi sér illa fyrir vallarfoxgras og eins áburðargjöf á milli slátta.
Beit
Rannsóknarniðurstöður um áhrif beitar á vallarfoxgras eru ekki samhljóða. Talið hefur verið að beit veiki vallarfoxgras og það hverfi því fljótt en rannsóknir hafa verið misvísandi. Þó er margt sem bendir til að vallarfoxgras þoli betur að vera bitið vor og haust en slegið snemmsumars. Skýringanna er líklega að leita í vaxtarhegðun plöntunnar en fyrir skrið beinist öll orka plöntunnar í kynsprota og söfnun forðanæringar í lauk er ekki hafin. Sé slegið á þessu stigi verður endurvöxtur hægur vegna orkuskorts og önnur grös ná yfirhöndinni.
Framræsla
Umhverfisþættir hafa einnig áhrif á endingu sáðgresis. Aukinn jarðvegsraki leiðir til breytinga á gróðurfari. Mýrargróður s.s. starir, skriðlíngresi og knjáliðagras verða ríkjandi en vallarfoxgras, túnvingull og vallarsveifgras láta undan síga. Sé framræsla í ólagi má því búast við að uppskeru og fóðurgæðum hraki örar en ella.
Umferð
Umferð um tún veldur þjöppun jarðvegs. Við þjöppun falla jarðvegsholur saman og flæði lofts og vatns um jarðveginn minnkar. Þetta dregur úr rótarvexti og næringarupptöku sem leiðir til minni vaxtar og vernaðrar samkeppnisstöðu sáðgresis.
Til þess að draga úr hættunni á þjöppun er vert að hafa eftirfarandi í huga.
· Draga úr umferð á túnum einkum þegar þau eru blaut því blautur jarðvegur hefur minna viðnám gegn þjöppun en þurr.
· Reynt skal að komast hjá því að vinna og sá í flög sem eru mjög blaut.
· Sjá til þess að framræsla sé í góðu lagi.
· Bæta aðstæður jarðvegslífvera s.s. ánamaðka sem auka loftun jarðvegs (nota lífrænan áburð).
Í hnotskurn
Samkeppnisumhverfi sáðgresis ræður endingu þess í túni og þar með endingu þeirrar fjárfestingar sem lagt er í við túnrækt. Dæmi um þætti sem hafa áhrif á samkeppnisstöðuna eru:
· Sláttutími fyrri og seinni sláttar
· Áburðargjöf og áburðartími
· Framræsla
· Umferð
Kjarni málsins
Því fyrr sem slegið er því fyrr hopar vallarfoxgras úr túni. Þetta þýðir að ef framleiða á gæðafóður af snemmslegnu túni verður það á kostnað endingar sáðgresisins. Með því að tryggja góða framræslu og huga að heppilegasta áburðartíma er hægt að vega að nokkru á móti hopi sáðgresisins.
Lykilgreinar
Áslaug Helgadóttir og Jónatan Hermannsson, 1991. Áhrif meðferðar á endingu sáðgresis, Rit Ráðunautafundar 1991, bls. 79-86.
Ríkharð rynjólfsson, 1994. Áhrif háarsláttar á uppskeru og gæði heyja. Rit Ráðunautafundar, 1994, bls. 206-213.
|
|
|
|