|
|
Nýjar markaskrár 2004
eftir Ólaf R. Dýrmundsson, landsráðunaut hjá Bændasamtökum Íslands
Nú líður að undirbúningi útgáfu markaskráa um land allt en þær eru gefnar út á átta ára fresti, síðast 1996. Í kjölfarið fylgdi Landsmarkaskrá 1997 sem nýtur vaxandi vinsælda og er uppseld fyrir nokkru. Við útgáfu markaskráa fer eftir lögum um afréttarmálefni, fjallskil o.fl. nr. 6/1986, með síðari breytingum, og reglugerð við þau lög um búfjármörk, markaskrár og takmörkun á sammerkingum búfjár nr. 200/1998, með breytingum nr. 30/2000. Einnig er að finna ákvæði um þessi efni í fjallskilasamþykktum sem birtar eru í markaskrám en þær voru samtals 18 að tölu 1996 og er reiknað með að sú tala haldist. Í markaskrám 1996 voru rúmlega 20% færri mörk en í skránum 1988 og má reikna með svipuðum samdrætti í væntanlegum markaskrám 2004. Þó ber að geta þess að farið var að skrá frostmörk hrossa (eigendamerki) fyrir þremur árum og hafa þar bæst við á 3ja hundrað mörk. Í nýjasta viðauka við landsmarkaskrá 1997 eru samtals 962 mörk, að meðtöldum frostmörkunum sem skráð hafa verið síðan hún kom út.
Söfnun marka
Bændasamtök Íslands hafa yfirumsjón með skráningu marka og útgáfu markaskráa og sér sá sem þetta ritar um öll samskipti við markaverði en þeir gegna veigamiklu hlutverki í héraði og eigum við mikið og ánægjulegt samstarf. Töluverðar mannabreytingar hafa orðið upp á síðkastið en ég reikna með eftirtaldir markaverðir annist undirbúning markaskráa 2004:
Landnám Ingólfs Arnarsonar - Gísli Ellertsson, Meðalfelli
Borgarfjarðarsýsla og Akranes - Sigurður Jakobsson,Varmalæk
Mýrasýsla - Þórir Finnsson, Hóli
Snæfellsness- og Hnappadalssýsla - Jónas Jóhannesson, Jörfa
Dalasýsla - Erla Ólafsdóttir, Ásgarði
Vestfjarðaskrá - Arnór Grímsson, Króksfjarðarnesi; Barði Sveinsson, Innri-Múla; Hallgrímur Sveinsson, Hrafnseyri og Aðalsteinn Valdimarsson, Strandseljum
Strandasýsla - Guðfinnur Finnbogason, Miðhúsum
Húnavatnsýslur - Eggert Ó. Levý, Hvammstanga og Þorvaldur G. Jónsson, Guðrúnarstöðum
Skagafjarðarsýsla - Lilja Ólafsdóttir, Kárastöðum
Eyjafjarðarsýsla, Akureyri, Dalvík, Ólafsfjörður og Siglufjörður - Hörður Garðarsson, Akureyri
Suður-Þingeyjarsýsla, Húsavík og Kelduneshreppur - Hjörleifur Sigurðsson, Grænavatni
Norður-Þingeyjarsýsla austan Jökulsár - Guðmundur S. Jónsson, Ærlæk
Múlasýslur - Jón Víðir Einarsson, Hvanná og Bragi Björgvinsson, Breiðdalsvík
Austur-Skaftafellssýsla - Guðfinna Benediktsdóttir, Volaseli
Vestur-Skaftafellssýsla - Jón Jónsson, Prestbakka
Rangárvallasýsla - Þorsteinn Oddsson, Hellu
Árnessýsla austan vatna - Arnór Karlsson, Biskupstungum
Vestmannaeyjar - Birgir Sigurjónsson, Vestmannaeyjum.
Í október mun ég senda dreifibréf til markavarða með ábendingum og leiðbeiningum um söfnun marka og útgáfu markaskráa 2004. Gert er ráð fyrir að þeir safni mörkum til áramóta þannig að unnt verði að vinna að tölvusetningu og öðrum undirbúningi undir prentun á fyrstu mánuðum næsta árs. Skrárnar komi síðan út vorið og sumarið 2004 og dreifingu verði alls staðar lokið fyrir réttir það haust. Sauðfjárbændur og aðrir fjáreigendur eru beðnir að hafa þetta í huga og fylgjast með tilkynningum frá markavörðum og mér í héraðsfréttablöðum, Bændablaðinu og víðar nú í vetrarbyrjun. Öll mörk, sem á að nota áfram, þarf að endurskrá svo og ný mörk og eigendaskipti eða breytingar á búsetu. Nú er búið að útrýma öllum óleyfilegum sammerkingum, eftir því sem best er vitað, og þess verður gætt að ekki verði til nýjar. Markaverðir gefa upplýsingar og aðstoða við upptöku nýrra marka. Einnig geta þeir ráðstafað svokölluðum markavarðamörkum sem eru laus á hverjum tíma.
Fækkum soramörkum
Um árabil hefur verið unnið gegn miklum særingarmörkum, sem í mörgum tilvikum má réttilega kalla soramörk. Reyndar eru sum "stóru" mörkin mjög greinileg á eyra ef þau eru rétt og vel mörkuð en oft má að skaðlausu fækka benjum. Sérstaklega bið ég þá sem eru að taka upp ný mörk að huga að þessu, skoða vel viðkomandi markaskrá og helst landsmarkaskrána líka og velta upp ýmsum möguleikum. Með fækkun marka verður auðveldara að finna "lítil" mörk og jafnvel að breyta eldri mörkum með því að fækka benjum. Athugið hvort hægt er að sleppa einhverjum undirbenjum, t.d. bitum og fjöðrum, og hugsanlega yfirmörkum, jafnvel að vera með annað eyrað alheilt. Best er að særa lömbin sem minnst því að síðan bætist við gat fyrir plötumerki, a.m.k. í öllu skýrslufærðu fé og þar með í öllu fé á búum með gæðastýringu. Reyndar er líklegt að skylt verði að plötumerkja allt fé í landinu innan fárra ára. Þess ber að geta að áfram verður notað sama bæjarnúmerakerfi þrátt fyrir sameiningu sveitarfélaga, og litakerfi eftir varnarsvæðum, enda til mikils hagræðis við fjárrag og auðkenningu fjár, allt til slátrunar.
Skylt að eyrnamarka lömbin
Við hérlendar aðstæður, þar sem meiri eða minni samgangur er á fé frá ýmsum eigendum, gegna eyrnamörk veigamiklu hlutverki. Það ákvæði afréttarlaga að lömb skuli eyrnamarka fyrir lok 12. viku sumars er enn í fullu gildi. Þótt einnig séu notuð önnur mörk, svo sem plötumerki í eyru og brennimörk á horn, er óheimilt að sleppa eyrnamörkun. Þess eru því miður dæmi að þessi grundvallarregla sé brotin af ásettu ráði. Slíkt er fráleitt því að eyrnamörkun varðar ekki aðeins eignarrétt heldur auðveldar hún eftirlit með sauðfjársjúkdómum og er veigamikill liður í upprunamerkingu vegna gæðastýringar. Í nýlegri reglugerð um gæðastýrða sauðfjárframleiðslu er auk einstaklingsmerkingar með plötumerki tekið skýrt fram að allt sauðfé skuli eyrnamerkt eiganda sínum samkvæmt ákvæðum afréttarlaga. Stöku ær sleppa með ómarkað og alltaf fæðist eitthvað af sumrungum þannig að ekki er óeðlilegt þótt einhverjir ómerkingar komi fram í skilaréttum á haustin. Að hluta ganga þessi lömb út, þannig að mæður helga sér þau, en venjulega gengur eitthvað af. Enn þarf því að senda töluvert af slíkum lömbum í slátrun sem óskilafé. Ég tel mjög brýnt að markaskoðunarmenn í sláturhúsum fylgist vel með þessum málum og láti það ekki óátalið ef verið er að senda heila hópa af ómörkuðum lömbum frá ákveðnum bændum í slátrun, jafnvel þótt þau séu plötumerkt. Sé það lögbrot liðið eykst mjög hætta á misferli. Fækkun sláturhúsa og flutningur sláturfjár um langan veg á milli héraða krefst enn vandaðri markaskoðunar og eftirlits með því fé sem er að koma inn í húsin og þar má ekki slaka neitt á kröfum um auðkenningu fjárins.
Ábendingar
Ég mun nú sem fyrr mæla með því að allar fjallskilasamþykktir verði birtar í markaskrám. Þar eru þær aðgengilegri en í Stjórnartíðindum fyrir þorra bænda. Því vil ég koma þeirri ábendingu á framfæri að hraðað verði endurskoðun fjallskilasamþykkta þar sem hennar er þörf til þess að hægt sé að birta nýja útgáfu af þeim í markaskrám 2004. Ferlið tekur a.m.k. nokkra mánuði og ekki er ráð nema í tíma sé tekið. Landbúnaðarráðuneytið þarf að fá allar fjallskilasamþykktir til staðfestingar. Svipað gildir um aðrar breytingar sem kunna að vera fyrirhugaðar, t.d. ef talin er þörf á að breyta litarmerkingum á einhverjum svæðum. Embætti yfirdýralæknis annast þann þátt í samráði við Markanefnd. Allt slíkt þarf mikla umfjöllun og við verðum að hafa litakortið með svæðaskiptingunni tilbúið í tæka tíð fyrir prentun markaskráa um land allt. Bændum og öðrum markaeigendum er velkomið að hafa samband við mig ef frekari upplýsinga er þörf eða ástæða er talin til að koma ábendingum á framfæri. Símar mínir eru 563-0300 og 563-0317 og netfang: ord@bondi.is |
|
|